100 yıllık cami rayla kurtulacak

YUNANİSTAN - 1905 tarihinde Selanik’te yapılan “Selanik Kışla Camii”ne Yunan hükümeti sahip çıktı. 600 bin Euro harcayacak olan Yunanlılar tarihi camiyi raylı sistemle güvenli bir alana kaydıracak.

Osmanlı’nın Balkanlar’da bıraktığı izleri görmek hâlâ mümkün. Osmanlı imzasını taşıyan hanlar, köprüler ve camiler Balkan mozayiğine ayrı bir renk katıyor. Tarihe atılan bu imzaların çoğu, zaman içinde bilinçli bir tahrip politikasından zarar görse de, önemli sembol eserler günümüze kadar gelebildi. Hemen hemen her şehirde sayısız Osmanlı eseri mevcut. Bu kentlerden biri de Selanik.

Selanik’te yıllardır birçok kapalı, minaresiz cami göze çarpmaktaydı. Son zamanlarda tahribata uğramış bu mabetler için önemli adımlar atılmaya başlandı. Türk—Yunan ilişkilerinde olumlu havaların esmesi Selanik’teki kültür miraslarımıza da yansıdı. Yunan hükümeti Selanik’te bulunan ve Osmanlı döneminde en son inşa edilen Selanik Kışla Camii için imkanlarını seferber etti.

Selanik’teki Langadas Caddesi’nin genişletilmesi kararı çerçevesinde tarihi “Selanik Kışla Camii”nin yıkılması gündeme gelmişti. Ancak iki ülke arasındaki sıcak temaslar bu fikri ortadan kaldırdı. Yunanistan Bizans Eserlerini Koruma Derneği ve Kültür Bakanlığı ortak hareket edip camiyi kurtarmak için alternatif bir proje geliştirdi. 600 bin Euro’nun harcanacağı projeye göre cami, raylara yerleştirilerek Langadas Caddesi’nden alınıp başka alana taşınacak.

Uzmanlardan oluşan ekip, önce caminin temellerini ana binayı sarsmadan kazacak. Bu işlem tamamlanınca cami temelleriyle beraber raylı sistemin üzerine konulup istenilen yere taşınacak. Taşınmadan sonra temeller sağlamlaştırılıp, ana binayla bütünlüğü sağlanacak. Raylı sistemle tarihi eser taşıma işlemi Yunanistan’da ilk kez yapılmıyor. Daha önce de aynı ekip, Sultan Abdülhamid tarafından yaptırılan tren istasyonunu başka bir alana nakletmişti. Projenin sorumlusu mimar Dimitris Korres, taşınma sırasında herhangi bir problemin yaşanmayacağını garanti ediyor; “Bizim ekip bu konuda uzmandır. Cami ile ilgili bütün ayrıntılar incelendi. Her uzman kendi alanıyla ilgili rapor hazırladı. Üç ay boyunca da bu proje üzerinde çalıştık. Amacımız, bu anlamlı eseri zarar vermeden daha müsait bir alana taşıyıp yaşatmak.”

İsmi meçhul cami

Kubbe yerine dörtgen çatısıyla Selanik’te bir eşi bulunmayan cami, mimari açıdan oldukça önemli. Yunanlılar da bu durumun farkında. Yunanistan Tarihi Eserleri Denetleme Kurulu uzmanı Olga Deliyanni, caminin diğer camilerden farklı bir mimari özelliğinin bulunduğunu söylüyor; “Ne yazık ki, caminin minaresi günümüze kadar ulaşabilmiş değil. Caminin kışladaki askerlerin ihtiyacını karşılamak için inşa edilmiş olması, bu tarihi yapıyı eşi bulunmayan bir hâle getiriyor. Bodrum katı, giriş katı ve üst katıyla çok sade ama ince bir mimari tarzıyla inşa edilmiş. Bu değeri mutlaka korumalıyız.”

Caminin geçmişi de oldukça ilginç. 1905 yılında Osmanlı Devleti’nce Selanik Askeri Kışlası’nın içerisine askerlerin namaz kılması için inşa ettirilen caminin resmi kayıtlara geçmiş bir adı yok. Ancak halk arasında “Selanik Kışla Camii” olarak anılıyor. Osmanlı’nın burayı terk etmesinden sonra cami büyük tahribata uğradı. Şimdi ise ayakta kalan kalıntıları ciddi bir koruma programına alınmış durumda.

Evren Dede